Nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý đối với người chưa thành niên phạm tội trong hoạt động của Hội Luật gia TAND tỉnh Quảng Nam.

25

….Đôi điều trăn trở!

Ngày nay chúng ta đang đứng trước một thực tế đáng lo ngại, số trẻ em phạm pháp ngày càng gia tăng. Mức độ phạm tội của trẻ em đã gây ra cho xã hội hậu quả cực kỳ nguy hiểm, việc phạm tội ấy đã hủy hoại chính cuộc đời của các em, để lại gánh nặng rất lớn cho gia đình và xã hội.

 ​Hệ lụy ấy đã làm cho mỗi chúng ta phải trăn trở, suy nghĩ và day dứt. Trong suốt 5 năm qua, Tòa án nhân dân cả nước nói chung và Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam nói riêng đã giải quyết, xét xử nhiều vụ án đau lòng xảy ra đối với trẻ em như cướp của, giết người, các tội phạm liên quan đến ma túy… xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau ở nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau. Nguyên nhân ấy có thể do đặc điểm thời đại, nguyên nhân ấy có thể do giáo dục gia đình, môi trường xã hội, cũng có thể do đặc điểm tâm sinh lý, hoàn cảnh gia đình và trào lưu phát triển của xã hội tạo nên.

Cuộc sống muôn màu muôn vẻ,  ai ai cũng lo toan gánh nặng đời thường, lo toan cơm áo gạo tiền để nuôi sống bản thân, gia đình và xã hội. Đôi khi lo gánh nặng tiền bạc của gia đình mà các bậc cha mẹ ít có thời gian gần gũi, quan tâm, chia sẻ tâm tư tình cảm đối với con cái, nhất là những người vị thành niên, đối tượng rất quan trọng trong một giai đoạn để hình thành nhân cách con người.

Các vụ án ly hôn ngày càng tăng, hệ thống giá trị truyền thống gia đình bị lung lay, nhiều trẻ em lang thang nơi đầu đường góc phố, đêm về lấy xó chợ làm nhà…Kẻ xấu rình rập, bạo lực gia tăng, những khát vọng vật chất thôi thúc….đã là nguyên nhân gây ra hành vi phạm tội nói chung, trong đó người vị thành niên chiếm một phần không nhỏ.

.Sự hiểu biết pháp luật như thế nào? Tiếp cận pháp luật của các em ra sao?

Khi các em thực hiện hành vi phạm tội, trong số ấy có bao nhiêu người được  tiếp cận và hiểu biết về pháp luât. Học được cái đúng rất khó, cái sai thì rất dễ.  Trong thời gian qua, mặc dù Đảng và Nhà nước đã có rất nhiều văn bản, chính sách ưu tiên quan tâm áp dụng cho những đối tượng là người chưa thành niên, chẳng hạnnhư BLHS 2015 dành riêng một chương để quy định đối với người chưa thành niên phạm tội hoặc Thông tư liên tịch số 01/2011/TTLT ngày 12/7/2011của TANDTC-VKSNDTC- BCA-BTP-BLĐTB&XH hướng dẫn nguyên tắc tham gia tố tụng đối với những người chưa thành niên hoặc các văn bản quy phạm pháp luật khác…Tuy các văn bản luật và dưới luật quy định như vậy, nhưng liệu sự tiếp cận, nhận thức hiểu biết pháp luật của người chưathành niên cảm thụ như thế nào mới là điều quan trọng. Do đó, việc thực hiện, tuyên truyền giáo dục pháp luât, trợ giúp pháp lý đới với người phạm tội nói chung và người chưa thành niên nói riêng là vấn đề hết sức cần thiết và cấp bách.

Từ đó, Chi hội Luật gia Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam đổi mới phương thức hoạt động tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý, tuyên truyền giáo dục pháp luật để nâng cao hiệu quả hoạt động.

Suốt 5 năm qua, Lãnh đạo Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam rất quan tâm đến công tác giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý, thông qua công tác giải quyết, xét xử các loại vụ án cụ thể, Chi hội luật gia Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam đã tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật đến với toàn thể nhân đân. Ngoài ra, Chi hội cũng đã phổ biến, quán triệt và triển khai thực hiện kịp thời đến toàn thể Chi hội viên là Thẩm phán, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án trong hệ thống TAND hai cấp về việc thực  hiện công tác tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý gắn kết với nhiệm vụ chính trị được giao. Bàn tư vấn pháp luật cũng như bảng hiệu trợ giúp pháp lýđược đặt ngay cửa chính của cơ quan để người dân nhận thấy và dễ dàng tiếp cận. Thông qua Cổng Thông tin điện tử đã đăng tải công khai những bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật để người dân tiếp cận, nắm bắt hiểu biết thêm về pháp luật và hoạt động trợ giúp pháp lý…. Qua đó, số lượng người dân được biết, được tiếp cận với quy định của pháp luật về trợ giúp pháp lý ngày càng tăng lên, các đối tượng phạm tội nói chung và những người vị thành niên nói riêng cũng được biết đến, góp phần bảo đảm được quyền và lợi ích hợp pháp của họ khi tham gia tố tụng tại Tòa án. Chính hoạt động tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý trong thời gian qua đã góp phần quan trọng trong việc xác định sự thật khách quan của vụ án, giúp cho Thẩm phán, Hội đồng xét xử có những quyết định, bản án nghiêm minh, công bằng và đúng pháp luật, bảo vệ được lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, không kết án oan người không có tội và không bỏ lọt tội phạm. Thông qua công tác tư vấn, trợ giúp pháp lý giúp cho việc tranh tụng tại phiên tòa sôi nổi hơn, chất lượng hơn, đồng thời  giúp giảm bớt thời gian để Tòa án  tòa tập trung giải quyết vụ án, tìm ra sự thật khách quan, giải quyết vụ án đúng người đúng tội, đúng pháp luật.

… Trở lại câu chuyện với những người chưa thành niên phạm tội, họ cần tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý những gì…Đôi điều trãi nghiệm!!!

Tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý cho người chưa thành niên bắt nguồn từ giai đoạn tố tụng nào? Để làm được điều đó, chúng ta cần phân thành hai nhóm: Đối tượng chưa thành án và đối tượng đã thành án.

Thực tế cho thấy người chưa thành niên khi đã thực hiện hành vi phạm những tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biết nghiêm trọng vàkhi đã bị tạm giữ, tạm giam thì họ rất là lo sợ, không biết hành vi phạm tội của mình sẽ bị xét xử như thế nào? Vì vây, công tác trợ giúp pháp lý đối với họ là cần thiết, nhằm giúp cho người chưa thành niên hiểu nhũng quy định của pháp luật, giúp họ nhận ra những điều sai trái, để sớm ăn năn hối cải đối với những việc lầm lỗi của mình, tự cải tạo, học tập trở thành công dân gương mẫu, có ích cho gia đình và xã hội.

Đối với những đối tượng là người chưa thành niên phạm tội trong thời gian qua, trong quá trình xét xử, Hội đồng xét xử tìm hiểu tâm lý từng đối tượng, để đặt những câu hỏi gọn nhẹ, dễ hiểutạo điều kiện người chưa thành niên cởi mở khai báo thành khẩn về hành vi phạm tội của mình. Từ đó, đưa ra những phán quyết  công tâm khách quan, công bằng.

Là một hội viên thuộc Chi hội Luật gia Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam, bản thân là tư vấn viên, cộng tác viên pháp luật, trong những năm qua, được cùng tham dự với Hội luật gia tỉnh Quảng Nam tham gia tư vấn pháp luật cho hơn 194  phạm nhân tại trại tạm giam Công an tỉnh. Trong số phạm nhân ấy, có đối tượng là người chưa thành niên phạm tội. Khi thực hiện công tác tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý, bản thân tôi luôn ý thức rằng, phải bảo vệ pháp chế, bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức. Do đó, với tư cách là luật gia, khi tư vấn, bản thân cần phải nắm bắt tâm lý, hoàn cảnh gia đình, nguyên nhân hành vi phạm tội để từ đó trao đổi thống nhất với công an, giám thị để tư vấn những nội dung phù hợp với tinh thần Thượng tôn pháp luật”. Đôi khi tôi cũng phải cởi mở tâm lý, lắng nghe tâm sự của phạm nhân để cùng hòa vào những giọt nước mắt sẻ chia. Phạm nhân yêu cầu tôi hát, tôi vẫn hát cho dù hát không hay. Mặc dù vỏn vẹn 5 phút trong lúc nghĩ giải lao nhưng đó cũng là chất xúc tát để phạm nhân cởi mở, gần gũi cán bộ để bộc bạch. Họ cần những nội dung tư vấn liên quan đến các quy định của Bộ luật hình sự, Luật Thi hành án hình sự, Bộ luật dân sự, Luật hôn nhân gia đình…bản thân sẽ đáp ứng theo yêu cầu của phạm nhân dựa trên các quy định của pháp luật.

+ Đối với những đối tượng chưa bị kết án, cần tư vấn, tuyên truyền giáo dục pháp luật về việc thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải để giúp các đối tượng nắm bắt và thực hiện trong quá trình khai bào để được hưởng các tình tiết giảm nhẹ theo quy định của pháp luật; thực hiện quyền tranh tụng tại phiên tòa để làm sáng tỏ việc có tội hay không có tội.

+ Đối với những đối tượng đã bị kết án: Nội dung tuyên truyền giáo dục pháp luật, tư vấn pháp lý và trợ giúp pháp lý vềquyền và nghĩa vụ của họ, những điều kiện để được xem xét miễn chấp hành hình phạt, giảm án, đặc xá..nhằm giúp họ sớm cải tạo tốt để trở về với gia đình và xã hội.

+ Đối với những phạm nhân sắp mãn hạn tù, cần tư vấn việc xóa án tích, cư trú tái hòa nhập cộng đồng, những chính sách quan tâm cho những người mới ra tù như việc làm, vay vốn, hỗ trợ… hướng dẫn cách làm lại những giấy tờ tùy thân  như giấy chứng minh nhân dân, hộ khẩu, mà trước đó họ đã làm thất lạc để sau khi tái hòa nhập cộng đồng lấy đó làm hành trang cho cuộc sống/

Muốn tư vấn tốt, người làm công tác tư vấn cần phải có những phương pháp tư vấn để mang lại hiệu quả cao nhất cho đối tượng được tư vấn. Có thể tư vấn theo nhóm đối tượng phạm tôi, có thể tư vấn theo từng loại tội, hoặc có thể tư vấn theo giới…Qua hoạt động tư vấn, giúp phạm nhân yên tâm chấp hành án, giảm bớt tâm lý tự ti, tạo tâm lý cởi mở. Khi không còn tự ti mặc cảm, người phạm tội bộc bạch những uẩn khúc, thắc mắc mà từ lâu họ không giải tỏa được, từ đó tác động tích cực cho công tác cải tạo để họ cải tạo tốt sớm tái hòa nhập cộng đồng.

Có thể nói rằng người chưa thành niên phạm tội sau thời gian chấp hành án họ sẽ quay trở về với gia đình và cộng đồng xã hội. Tuy nhiên, làm thế nào để các em xóa đi mặc cảm lỗi lầm củamình, làm thế nào để các em không tái phạm, để mọi người không xa lánh…Điều thiết yếu lúc này và hơn bao giờ hết tất cả chúng ta cần giúp họ về nhận biết ý thức pháp luật, giáo dục pháp luật. Nhà nước, cần phải có chính sách hỗ trợ cho các em vượt qua những khó khăn, sự động viên chung tay sẻ chia về thái độ tình cảm, cũng như vật chất của gia đình và cộng đồng, là chỗ dựa tình thần và động lực giúp các em vượt qua mọi trở ngại để bước vào cuộc sống mới, xóa dần mặc cảm, tự ti phấn đấu vươn lên trở thành người có ích cho gia đình và xã hội, đem lại một đất  nước phồn vinh, yên bình và hạnh phúc.

Tác giả bài viết: Luật gia Lê Thị Phước – Chi hội luật gia Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam